Firmy wdrażają AI szybciej niż szkolą pracowników, tworząc cyfrową klasę wykluczonych

Coraz więcej firm wdraża sztuczną inteligencję w szybkim tempie, ale nie nadąża za tym przygotowanie pracowników. Efekt? W niektórych organizacjach zaczyna powstawać wyraźny podział między osobami, które potrafią korzystać z nowych narzędzi, a tymi, które pozostają na uboczu. To właśnie coraz częściej określa się mianem „AI underclass”, czyli cyfrowej grupy pracowników pozostawionych bez realnego wsparcia.

AI w firmach rośnie szybciej niż kompetencje zespołów

Nowe dane pokazują, że wielu liderów biznesowych ma sporą pewność siebie, jeśli chodzi o wykorzystanie AI w pracy. W badaniu TrustedTech aż 74% osób decyzyjnych w Wielkiej Brytanii deklarowało, że czuje się komfortowo z tą technologią. Tymczasem wśród młodszych pracowników podobny poziom pewności deklarowało już tylko 44%.

To pokazuje, że wdrażanie AI nie przebiega równomiernie. Zarządy i menedżerowie często widzą w niej narzędzie do zwiększania efektywności, ale zwykli pracownicy nie zawsze dostają odpowiednie instrukcje, szkolenia ani czas na oswojenie się z nową rzeczywistością. W praktyce oznacza to, że technologia wchodzi do firm szybciej niż umiejętność jej bezpiecznego i skutecznego używania.

Samo uczenie się nie zastąpi wsparcia od pracodawcy

Z raportu wynika, że 38% zatrudnionych uczyło się AI samodzielnie. To sporo, ale jednocześnie mniej niż jedna czwarta, bo zaledwie 23%, otrzymała formalne szkolenie od pracodawcy. Dodatkowo 41% badanych uważa, że w ich miejscu pracy brakuje wystarczających szkoleń dotyczących bezpieczeństwa i ochrony danych.

Problem polega na tym, że korzystanie z AI w pracy nie sprowadza się tylko do wpisania zapytania do narzędzia i czekania na odpowiedź. Trzeba wiedzieć, jakich informacji nie wolno tam wklejać, jak weryfikować wyniki i jak używać technologii zgodnie z polityką firmy. Bez tego łatwo o błędy, wycieki danych albo po prostu niską jakość pracy.

Pracownicy chcą się rozwijać, ale oczekują jasnych zasad

Prawie połowa badanych, bo 47%, uważa, że to pracodawca powinien zapewniać rozwój kompetencji związanych z AI. To ważny sygnał, bo pokazuje, że pracownicy nie odrzucają technologii, tylko chcą być do niej dobrze przygotowani. Nie chodzi więc o opór wobec zmian, ale o brak narzędzi i wsparcia.

Jak zauważa TrustedTech, wiele osób słyszy, że AI ma zmienić sposób pracy, ale w praktyce nikt nie tłumaczy im, jak korzystać z niej efektywnie i bezpiecznie. W rezultacie najbardziej pewni siebie pracownicy rozwijają się jeszcze szybciej, a inni zaczynają odstawać nie dlatego, że są mniej zdolni, lecz dlatego, że nie dostali szansy na naukę.

Różnica między liderami a pracownikami rośnie

Badania przywołane w artykule pokazują też szerszy problem związany z gotowością organizacji do wdrażania kolejnych generacji AI, w tym tzw. agentic AI. Według danych Notion 60% osób podejmujących decyzje uważa, że ich firmy są gotowe na takie rozwiązania. Jednak podobną opinię podziela tylko 36% pracowników.

To rozbieżność, której nie można ignorować. Jeśli kierownictwo zakłada, że organizacja jest gotowa, a zespół czuje coś dokładnie odwrotnego, pojawia się ryzyko chaosu, nieufności i spadku efektywności. Wdrożenie AI przestaje wtedy być przewagą konkurencyjną, a zaczyna przypominać eksperyment przeprowadzany na żywym organizmie.

Większość użytkowników AI wciąż jest na podstawowym poziomie

Dane Notion pokazują również, jak różnie pracownicy rozumieją swoje kompetencje związane z AI. Aż 88% znajduje się na poziomie 1–2 gotowości, czyli postrzega AI raczej jako pomoc do burzy mózgów albo prostego asystenta. Tylko 12% osiąga poziom 3–4, gdzie sztuczna inteligencja staje się realnym partnerem pracy i elementem szerszych procesów.

To ważne, bo samo posiadanie narzędzi AI nie oznacza jeszcze dojrzałego korzystania z nich. Firmy, które chcą naprawdę korzystać z potencjału tej technologii, muszą myśleć nie tylko o zakupie licencji, ale też o procesach, nadzorze i budowaniu zaufania wewnątrz zespołów. Bez tego AI pozostaje dodatkiem, a nie częścią strategii.

Governance i nadzór stają się kluczowe

Jednym z czynników, który odróżnia bardziej zaawansowane organizacje, jest dobre zarządzanie i kontrola nad tym, jak AI jest wdrażana. Firmy, które odnoszą sukces, nie rzucają pracowników od razu na głęboką wodę. Zamiast tego integrują AI z codziennym sposobem pracy, ustalają zasady korzystania z narzędzi i regularnie mierzą realny wpływ na biznes.

To podejście wydaje się znacznie rozsądniejsze niż szybkie wdrażanie bez przygotowania. Sama technologia może przyspieszyć pracę, ale tylko wtedy, gdy ludzie wiedzą, jak z niej korzystać. W przeciwnym razie zamiast wzrostu produktywności pojawia się frustracja, nierówności i niepotrzebne ryzyka.

Co to oznacza dla firm?

Najważniejszy wniosek z tych badań jest prosty: wdrażanie AI nie może ograniczać się do poziomu zarządu i działu IT. Potrzebne są szkolenia, jasne procedury i otwarta komunikacja z całym zespołem. Inaczej firmy same stworzą podział na pracowników „pierwszej” i „drugiej” kategorii w świecie nowych technologii.

Jeśli organizacje chcą uniknąć powstania cyfrowego wykluczenia we własnych strukturach, muszą potraktować rozwój kompetencji AI jako element podstawowy, a nie dodatek. W przeciwnym razie sztuczna inteligencja zamiast wzmacniać firmę, zacznie pogłębiać różnice między ludźmi, którzy dostali szansę na naukę, a tymi, których po prostu pozostawiono samym sobie.