W brytyjskim domu powstał właśnie jeden z najbardziej osobliwych komputerów retro, jakie można sobie wyobrazić. Zamiast nowoczesnych układów scalonych znajdziemy w nim 460 odzyskanych lamp elektronowych, a całość ma docelowo obsłużyć nawet prosty symulator lotu. Projekt zachwyca, bo łączy technologiczną archeologię z prawdziwą inżynierską pomysłowością, ale ma też bardziej ziemskie cechy: grzeje się, pachnie kurzem i — przynajmniej według autora — może w każdej chwili zrobić „bang”.
Komputer z lamp, który naprawdę działa
Za konstrukcją stoi emerytowany pasjonat z Wielkiej Brytanii występujący pod imieniem Mike. Na ścianie swojego domu zawiesił on komputer 8-bitowy zbudowany z 460 lamp, a jego dzieło w ostatnim czasie przyciągnęło sporą uwagę mediów i internetowych entuzjastów elektroniki. To nie jest tylko efektowna instalacja do oglądania — urządzenie faktycznie pracuje, świeci i wydaje z siebie charakterystyczną wonią rozgrzanych podzespołów.
Wbrew pozorom nie jest to chaotyczna zabawka zrobiona „dla beki”. Dokumentacja projektu jest bardzo szczegółowa, a sam komputer został przemyślany od podstaw tak, by mógł wykonywać konkretne zadania. Mike przygotował już nawet program symulatora lotu, który chce uruchomić na swoim sprzęcie, choć sam przyznaje, że do pełnej sprawności jeszcze trochę brakuje.
To jeden z tych projektów, które bardziej przypominają eksperyment z pogranicza sztuki i nostalgii niż zwykłą elektronikę użytkową. Trudno nie docenić determinacji autora, bo włożenie pracy w maszynę opartą na lampach wymaga ogromnej cierpliwości. Jednocześnie to świetne przypomnienie, jak fascynująca potrafi być dawna technologia, gdy dostanie drugie życie.
Cała logika oparta na jednym typie elementu
Najciekawsze w tej konstrukcji jest to, że niemal wszystko zbudowano wokół jednego prostego bloku logicznego. W komputerze wykorzystano 920 triod zamkniętych w 460 podwójnych lampach 6N3P pochodzenia radzieckiego, a każda z nich działa w układzie identycznej bramki NOR. Z tego samego „klocka” złożono rejestry, liczniki, 8-bitową jednostkę arytmetyczno-logiczną, zegar z generatorem pierścieniowym oraz niewielką pamięć RAM na lampach.
Takie podejście może przypominać rozwiązania znane z historycznych konstrukcji, w tym z komputera naprowadzającego Apollo. W praktyce oznacza to, że mamy do czynienia z projektem opartym na eleganckiej, choć bardzo wolnej i ciepłej architekturze. To klasyczne „mniej znaczy więcej”, tylko w wydaniu z połowy XX wieku.
Lenovo wprowadza mini PC ze sklepem z 8000 umiejętności AI – czy to przyszłość komputerów? To ciekawy kontrast wobec lampowej konstrukcji, pokazujący dwa skrajnie różne kierunki rozwoju komputerów.
Płyta wielkości obrazu i setki punktów świeceń
Lampy nie siedzą tu w przypadkowej plątaninie kabli. Całość zamontowano na dużym panelu akrylowym o wymiarach około 190 na 130 cm, który waży mniej więcej 20 kilogramów. Elementy rozmieszczono na 46 wymiennych płytkach po dziesięć lamp każda, osadzonych na pięciu backplane’ach.
Efekt wizualny jest bardzo „laboratoryjny”, ale też zaskakująco estetyczny. Kiedy wszystkie lampy pracują jednocześnie, konstrukcja wygląda jak połączenie muzealnego eksponatu z instalacją artystyczną. Do tego dochodzą stare wyświetlacze segmentowe pochodzące z brytyjskich kolei, które nadają urządzeniu jeszcze bardziej nostalgiczny charakter.
Co potrafi ten 8-bitowiec
Maszyna obsługuje zestaw 16 instrukcji, a jej procesor wykonuje operacje takie jak dodawanie, XNOR, inkrementacja czy negacja. Istnieje też rejestr przeniesienia, dzięki któremu 8-bitowy system może — bardzo powoli — wykonywać obliczenia 16-, 32-, 64-, a nawet 128-bitowe.
Nie ma tu jednak pipeliningu ani żadnego nowoczesnego przyspieszania pracy. Cykl działania jest prosty: kilka faz pobierania instrukcji, jedna faza wykonania i jeden etap niewykorzystywany. Jak podkreśla konstruktor, taki wybór nie wynika z braku ambicji, lecz z tego, że bardziej zaawansowana logika czasowa byłaby w tym projekcie po prostu zbyt skomplikowana.
Bezpieczniej niż w dawnych konstrukcjach lampowych
Jednym z kluczowych założeń projektu jest stosunkowo niskie napięcie zasilania. Mike utrzymuje je poniżej 100 V, czyli wyraźnie niżej niż 150 V przewidziane dla użytych lamp i znacznie poniżej poziomów spotykanych w klasycznym sprzęcie lampowym sprzed dekad. Dzięki temu mógł ustawić elementy wyjątkowo blisko siebie, nawet w odległości około 2 mm pod podstawami lamp.
To właśnie dlatego całość ma tak „minimalistyczny” wygląd, mimo że jest naszpikowana setkami gorących elementów szklanych. Nadal nie jest to sprzęt, który warto dotykać bez zastanowienia, ale w porównaniu z dawną aparaturą lampową projekt prezentuje się względnie rozsądnie pod względem bezpieczeństwa.
Zapach kurzu, ciepła i elektroniki z innej epoki
Po uruchomieniu komputer nie tylko świeci, ale też zaczyna wydzielać charakterystyczny zapach. Około minuty po włączeniu lampy rozgrzewają się i wypalają kurz, co według autora daje „przyjemny, domowy aromat”. Brzmi to absurdalnie, ale w kontekście tego projektu ma swój urok — to rodzaj nostalgii, której nie da się uzyskać z żadnego nowoczesnego laptopa.
Trudno też pominąć fakt, że układ generuje sporo ciepła. Taki komputer jest bardziej grzejnikiem z ambicjami obliczeniowymi niż typową maszyną do pracy. I właśnie to czyni go tak fascynującym: jest kompletnie niepraktyczny, a jednocześnie inżyniersko pociągający.
Nie obyło się bez eksplozji
Projekt nie był jednak wolny od problemów. Mike przyznał, że wcześniejsze wersje jego maszyny „wybuchły” przynajmniej dwa razy. Za pierwszym razem w panice odłączał przewody, a za drugim jego żona Judy spokojnie dokończyła dekorowanie choinki, po czym kupiła mu gaśnicę na wszelki wypadek.
To dość dobrze pokazuje, z jakim typem eksperymentu mamy do czynienia. Z jednej strony jest tu ogromna wiedza i cierpliwość, z drugiej — realne ryzyko, że coś pójdzie nie tak. Właśnie dlatego obok komputera zawsze stoi gaśnica.
Symulator lotu jako cel końcowy
Najbardziej ambitnym planem jest uruchomienie na tej konstrukcji prostego symulatora lotu. Sam program już istnieje, ale hardware wciąż wymaga dopracowania, zwłaszcza jeśli chodzi o system statusu i pełną gotowość do pracy. Jeśli projekt się powiedzie, będzie to nie tylko pokaz sprawności technicznej, ale też niezwykle efektowny hołd dla dawnej elektroniki.
Mike najwyraźniej nie zamierza na tym poprzestać. Cała jego konstrukcja pokazuje, że stare technologie nadal mogą inspirować, bawić i uczyć. A przy okazji — całkiem dosłownie — mogą też pachnieć historią.
Naprawdę nie rozumiem, po co się bawić w takie archaiczne rozwiązania. Oczywiście doceniam inżynieryjną pracę, ale 460 lamp? To absurdalnie niepraktyczne. Wolałbym mieć coś nowoczesnego, co działa bez ryzyka wybuchu.
Wow, to rzeczywiście fascynujący projekt! Takie lampy mają swój urok, a zastosowanie ich do symulatora lotu brzmi super. Czuć tu moc technologicznej nostalgii. Mam nadzieję, że Mike uda się to uruchomić. Kto by pomyślał, że coś takiego będzie działać!
Po co się męczyć z czymś, co było przestarzałe 40 lat temu? Komputer z lampami to tylko pokaz umiejętności, a realne zastosowanie to ja tu widzę nikłe. Bez chociażby minimalnych prób z nowoczesnym układem nie ma sensu.
Obawiam się, że zapach „spalonego kurzu” to bardziej przestroga niż cokolwiek innego. Ile czasu można spędzić przy komputerze, który nagrzewa się do takiego stopnia, że zaczyna przypominać piec? Mimo to, projekt robi wrażenie i zaintrygowało mnie podejście do logiki.
Jeśli dobrze zrozumiałem, to ta maszyna nie ma pipeliningu? Serio? To brzmi jak przepis na katastrofę, w końcu dzisiejsze komputery działają w zupełnie inny sposób. Rejestry i logikę na lampach można omówić, ale efektywność to klucz dzisiaj.
Przyznam, że pomimo swojego sceptycyzmu, to wygląda intrygująco. Ale nie chciałbym mieć takiej maszyny w domu. Wolałbym nowoczesny komputer, który działa efektywnie, a nie coś, co wydaje głośne dźwięki i może eksplodować w każdej chwili. Jakie są koszty takiego eksperymentu?